Neznani avtor, Post aquile raptus (12. ali 13. stoletje)
Srednjeveške pesmi, zbrane v monografiji Johna Boswella Krščanstvo, družbena strpnost in homoseksualnost, v tokratnem junijskem ciklu Duhovne misli dneva pričajo o nadčasovnosti ljubezni, umetnosti in strpnosti prav toliko kot o sovraštvu, propagandi in nestrpnosti. Naj nas ljudstvo leta gospodovega 2026 strezni, da niso ne domnevno premeteni homofobni argumenti ne domnevno novotarna homoerotična lirika produkt moderne dobe. Nisi ti tisti, ki uči veke, davni vek uči tebe.
Danes beremo pesem Ganimed in Heba, ki jo je John Boswell našel v rokopisu iz trinajstega stoletja, ki ga hrani Bavarska državna knjižnica v Münchnu.
Heba – grška boginja mladosti – je bila točajka bogovom na Olimpu, preden je to funkcijo prevzel ugrabljeni trojanski princ Ganimed.
Post aquile raptus, post dulce nefas puerile,
Hebe rapta sibi flet pocula Juno cubile.
Juno tamen non ausa palam spirare dolorem,
suscitat in litem Hebem, spondetque favorem.
Rethoricis illam documentis ante figurat,
emula verba docet, puerum quibus intus adurat.
A domina discit cause vernacula partes,
quos sermone modos, quos gestiat artibus artes.
Curia contrahitur et ludicra membra revolvit,
cum mediis Hebe pacem petit, ora resolvit.
Ora rubet vultusque color sua verba colorat,
effarique rubet et iam rubor ipse perorat.
»Inmortale genus, eterni patris imago,
nature pretium, nature prima propago,
vos ego qui premitis iniustos iure beato,
iustos iura prccor, det iura queror violato.
Illa ego sum pincerna Iovis dum gratia favit,
quam Iovis ad ciatos quam sanctio vestra beavit.
In mea iura venit hospes novus, unicus hostis.
An sileam, puer est. Sed quid? Vos omnia nostis.
Hic Phrigius Troieque nefas irrupit in astra,
et supra celos fundavit Troica castra.
Hic agitat lepores lepus, iste suumque leporem,
et pulpamenti celo spiravit odorem.
O nova preda puer, o rerum predo mearum!
An raptus rapere venisti iura dearum?
Vindictam sed fata parant ut, Delie, suades.
Troia ruit, meritasque dabit sibi femina clades.
Inseruit thalami iam noster pusio votis,
iam sibi terra polus signantur nomine dotis.
O domus! o sedes virtutis et inscia luxus!
In te postuma lascivit Troica buxus.
Hic flexu lateris, humero, pede gesticulatur,
virtus pulsa loco longe sedet et lacrimatur.
Inducit uultum crispatque comas calamistro,
pullulat in multis scelus, hoc Ganimede magistro.
In facie mille fovet argumenta malorum,
hoc incentívo caveat sibi quisque deorum
ve maris et terre ve celi numina mille.
Nupsit in astra puer, puer impurus, puer ille,
Quem vocitat rex Dardanum de luce nepotem;
sollicitat Phrigium vere de nocte nepotem.
Sed taceo pincerna Iovi quod luce propinat.
Haec fabor: quis pincernam de nocte supinat?
Iam, superi, natura rubet, materque benigna,
vos lacrimis orat, sit criminis ultio digna.
Hoc Juno rogat, hoc Pallas, hoc queque dearum,
ut maturetur sententia celicolarum.«
Finierat. Serpit murmur ferietque tumultus,
sed puer exsurgit, meruitque silentia vultus.
Nox abiit, sequiturque dies. Ut vincere Phebem
Phebe soles, Ganimedis honor sic prevenit Hebem.
Sideris huius honus gaudet qui sustinet Atlas,
et sentit pro quo suspiret femina Pallas.
Jacincti Phebus et Silvanus Ciparissi;
Adonis memor est Venus: hoc decus infuit ipsi.
Mars ut in amplexu lascivis patrat ocellis,
suspiratque videns teneris oscilla labellis.
Pertemptantque Iovem tacite sua gaudia; credit
se magis esse deum quod in hoc sibi gratia cedit.
Euocat a pedibus oculos ut Dardana proles;
Est uisus geminos celo diffundere soles.
Ipse decor ueniam siquidem peccauerit orat,
Pro quo suo domino facies et forma perorat.
Mens rebus ut puero puerili mota stupore;
Gratia uerborum tenero distillat ab ore.
»Dardanus hic pater est, hic linea tota nepotum,
et Teucri genus est hoc inter sidera notum.
Quid feci? Non inieci mea brachia celis.
Non rapuit, sed iter docuit comes ille fidelis.
Inquit enim te cena Iovis, te curia divum,
te celi te fata iuvant super ethera vivum.
Accessi, decus hoc datur, hoc fruor, hoc ego plectar?
Quod turpem dare turpe fuit quod misceo nectar?
Turpis anus maurique manus, muliercula talis
an decuit quod verna fuit mense Iovialis?
Sim tibi, sim quivis, dum sit Jupiter idem.
Nuper fellat homo; crissavit femina pridem.
Qui nostri sexus agitant sine vomine fultum,
committunt folles, et cudet fulmen hiulcum.
Respicias astra dic an sit luna secunda?
Et rubeas quotiens rubri maris estuet unda?
In fovea vulpis mulier sedet et nova fingit,
ficta loquendo dolis lingue stilus acra pingit.
Crimen erit mihi quod placuit venatibus Yda?
Nil fidum sentit mulier sibimet malefida.
Incitat, irritat me verbi felle loquacis,
sed rara est casta meretrix et femina pacis.
Aut duce virtute celo fruor, aut scelus esse
constet quod fati series facit esse necesse.«
Oddajo je pripravil Metod.
Pesem je prevedla Mojca Šoštarko (prevajalki in uredniku zbirke se zahvaljujemo za dovoljenje za uporabo pemi).
Srednjeveško skladbo O Roma Nobilis sta izvajala Marjana Jocif na kljunasti flavti in Tilen Udovič na vieli.
Tehnicirali so Robbie, Niña in Seliškar. Lektoriral Aleš. Brali smo Čeh, Patrik in Sara.
